Deze blog wil de verdwijning van delen van de historische Hortiflora, de historische bloementuin van het Antwerpse Nachtegalenpark, in de kijker zetten.
Zopas opende een prestigieuze tentoonstelling over Rubens als architect in het Rubenshuis. Tegelijk verdwijnen in het Nachtegalenpark van Antwerpen grote delen van de historische bloementuin, de Hortiflora (3,3 ha. groot), met daarin o.a. de prachtige Rubenstuin (Hortis Rubenianus), de Dodoenstuin (die reeds is omgespit, alleen de hagen staan er nog), en een didactische moestuin voor schoolkinderen.
Waarom verdwijnen delen van de Hortiflora? Waarom worden delen van deze grote bloementuin momenteel omgespit?
Het Antwerpse stadsbestuur beslistte het Middelheimmuseum uit te breiden en was daarvoor op zoek naar geschikte gronden. Men besloot hiervoor de reeds bestaande Hortiflora uit het Nachtegalenpark te nemen. Het stuk Nachtegalenpark genaamd de Hortiflora blijft liggen, maar wordt onderdeel van het museum, het beeldenpark van het Middelheim. Daarvoor worden momenteel grote delen van de historische Hortiflora verwijderd en veranderd in gazon.
Om meteen ons eigen standpunt te verduidelijken: wij juichen de uitbreiding van het Middelheim museum toe. Verder kijken we uit naar de plannen van het stadsbestuur om in de Hortiflora bomenkunstwerken van belangrijke kunstenaars als Jan Fabre en Ai Wei Wei tentoon te stellen. En we denken dat het paviljoen van Robbrecht & Daem een verrijking zal zijn. M.a.w. wij hebben hoegenaamd niets tegen de uitbreiding van het Middelheim of de kunstenaars die er zullen komen. Verder hebben we ook goede hoop dat we via onze actie en kritiek publieke druk kunnen uitoefenen zodat er hopelijk ook in de toekomstige uitbreiding weer bloemen zullen staan en er aan voorlichting over biodiversiteit zal gedaan worden.
Waar hebben we dan wel specifiek kritiek op?
Op de beslissing van het stadsbestuur om de bestaande Hortiflora op te offeren en de Hortiflora te kiezen als uitbreidingsterrein voor het Middelheim. Was dat echt nodig? Waren er geen andere grondstukken in de buurt van het Middelheim om het museum uit te breiden? Verder hebben we ook kritiek op de bewering van het stadsbestuur verleden jaar, dat er niet aan de bestaande bomen en bloemen geraakt zal worden. In een krantenartikel in het Nieuwsblad uit 2010 zegt het stadsbestuur: “ ‘De bloemen en planten blijven natuurlijk behouden.” (http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=KI2T75LF).
Niets blijkt minder waar te zijn.
We leggen hieronder verder uit wat het belang van de historische Hortiflora, de Rubenstuin, en de Dodoesntuin is, die nu definitief verdwijnen.
Foto 1.- Op bovenstaande foto ziet u een deeltje van de nog bestaande Rubenstuin, met arduinen vijvertje, fonteinen en prieeltjes, kleurrijke bloemen. Deze Rubenstuin zal zoals de Dodoenstuin verdwijnen en wordt momenteel beetje bij beetje omgespit om er gazon van te maken.
Wat is er gebeurd?
Het stadsbestuur heeft recent de Hortiflora overgeheveld van de groendienst naar het departement cultuur. Momenteel, terwijl we dit schrijven, worden grote delen van de bloemenbeplanting van de Hortiflora stuksgewijze omgespit en verwijderd. Uit prachtige bloemenperken worden de planten en bloemen weggehaald, de perken worden omgespit, en er wordt gras, gazon, gezaaid. Er zullen ook binnenkort een hele rij statige grote gezonde bomen gerooid worden, omdat de verdwenen Hortiflora onderdeel van het Middelheim museum wordt dat maandags toe is. Er komt daarvoor een grote afsperring rond de voormalige Hortiflora en er staat voor die afsperring een ganse rij statige monumentale bomen in de weg. Dus zullen deze statige en gezonde bomen gerooid worden.
Waarom is de bestaande Hortiflora belangrijk?
De beslissing van het stadsbestuur is onbegrijpelijk. De Hortiflora biedt namelijk een grote verzameling zeldzame en/of kleurrijke bomen, planten en bloemen en heeft ook twee historisch aangelegde tuinen, ter ere van P. P. Rubens en ter ere van de wereldvermaarde 16de-eeuwse Vlaamse plantkundige Dodoens. De Dodoenstuin was één van drie Dodoenstuinen in de provincie Antwerpen, zodat er nu nog maar twee overschieten. Er is in de Hortiflora ook een moestuin met eerder zeldzame of minder bekende groenten zoals warmoes. Schoolkinderen bezochten de moestuin en konden er met de rijkdom aan groenten konden kennismaken. Kortom, van in de jaren 60 heeft de Hortiflora als concept steeds een didactische functie gehad. Doel was de burger kennis te laten maken met de diversiteit van bloemen, planten, bomen. In een tijdperk waarin de biodiversiteit en de natuur bedreigd zijn, was deze bloementuin ideaal geweest om hier aan voorlichting te doen over welke bloemen je kan planten in je tuin of hof. Hoe je meer bijen en vlinders kan aantrekken. Waarom hier een museum maken, als er zo’n nood aan bloemen is in Antwerpen en zo’n nood aan voorlichting over biodiversiteit?
Inderdaad de Hortiflora is momenteel één van de weinig resterende grote bloemenperken in de historische Antwerpse parken. Antwerpen is geen stad meer gekend voor zijn weelde aan bloemen (buiten de historische rozentuin in het Rivierenhof, het historische bloemenperk in het Albertpark, en de historische botanische tuin in de Leopoldstraat). We hebben ook al elders kritiek geuit op hoe het verwijderen van bloesembomen, m.n. Japanse kerselaars, in vele wijken in het Antwerpse. En we herinneren ons dat niet zo lang geleden het bloemenperk op het Astridplein (hier stonden 20 000 begonia”s) verwijderd werd. Wie regelmatig buitenlandse natuurprogramma’s kijkt, weet dat bijen, vlinders en andere insecten bedreigd zijn, o.m. door het verdwijnen van bloemen, hun natuurlijke habitat. Bijen en vlinders zijn essentieel, want ook verantwoordelijk voor de bevruchting van vele bloemen en bloesems. In de Hortiflora staan momenteel bijenkorven opgesteld, maar de bloemen die bij die korven horen en die de bijen nodig hebben voor de productie van honing, worden momenteel weggehaald.
We voegen eraan toe dat dit geen beslissing is van de Groendienst, maar dat het om een bestuursbeslissing van het stadsbestuur gaat.
Waarom wordt er niet duidelijk gecommuniceerd?
Even spijtig is dat het stadsbestuur geen klare taal spreekt over het verdwijnen van de Hortiflora en dat niemand van de omwonenden en joggers die we spraken op de hoogte scheen te zijn van de verdwijning van dit historische bloemenpark. Er hangt dan ook geen gele Bekendmaking van de werken, zover we konden zien. We vonden wel een plakkaat aan de ingang van het Nachtegalenpark tegenover het Middelheim museum, maar dat is zeer onduidelijk. Op dat bord staat namelijk te lezen dat het gaat om “de integratie” van de “bloementuin” in het Middelheimmuseum. Maar in werkelijkheid wordt de huidige bloementuin grotendeels weggehaald, en wordt er gazon gelegd. Verder komt er een omheining om de verdwenen Hortiflora die onderdeel van het betalende Middelheimpark wordt en zullen er gezonde bomen moeten sneuvelen voor die omheining.
Foto 2.- Aankondiging aan het Nachtegalenpark, waarbij gesuggereerd wordt dat “de bloementuin” “geïntegreerd” wordt, terwijl hij gewoon verdwijnt voor de uitbreiding van het Middelheim.
Foto 3. -Detail nog bestaande Rubenstuin
Foto.-4 Deze bloemen trekken massa’s bijen aan, konden we vaststellen, maar zullen weldra uitgetrokken worden om plaats te maken voor gazon.
Foto 5.-Nog een detail uit de Rubenstuin die verdwijnen zal
Foto.-6a Detail van deel van Rubenstuin die al omgespit wordt. Ook de sierstenen worden verwijderd. Op het laatst volgende de hagen.
Foto.-6b Nog een detail van de reeds omgespitte Rubenstuin
Foto.-6c Stenen bank in Rubenstuin die wordt weggehaald. Een hoop stenen die al uit deze siertuin verwijderd werden.
Foto.- 7 Wie van niets weet denkt dat de Dodoenstuin er nog ligt, want de hagen staan er nog. Pas bij het ingangspoortje merk je dat de planten verdwenen zijn en er hangt een bordje dat er pas gazon gezaaid is…
Foto.-8 Zo ziet de Dodoenstuin er nu uit: kaal. De hagen zullen later verwijderd worden en dan schiet er van de Dodoenstuin helemaal niets meer over.
Foto.-9 Detail van de moestuin die verdwijnen zal
Foto.-10 Detail van bloemenperk dat verwijderd wordt
Foto.-11 Detail van Hortiflora met schuilpaviljoentjes die verdwijnen. Ook een ganse rij statige bomen die staan waar het nieuwe hek komt, zullen gerooid worden.
Tot slot: op Facebook vindt u een groep over het Nachtegalenpark van Antwerpen en de Hortiflora: http://www.facebook.com/group.php?gid=117296711619214&ref=ts
Foto’s en teksten op deze blog © Bea Hanssen
